Philippe Grisar

Philippe Grisar

Blog

... omdat iedereen anders is ...

Bezoek aan het atelier van Joëlle Schuurmans

ProjectenPosted by Philippe 10 Jan, 2018 16:53:11

Een zaterdag in oktober, Sint Amandsberg:

Rendez-vous met Joël Schuurmans

Enkele jaren geleden frappeerde Joëls tekenwerk me. We ontmoetten elkaar op de portfolio dagen van WARP (2014): hij als beloftevolle artist en ik als ‘commentator’ of zeg maar geprivilegieerd luisteraar. Joël toonde onder meer een reeks portretten van een autistische jongen. De jongen en de wereld leken één, los van de door mensen gebricoleerde werkelijkheid met geplogenheden en formaliteiten. De tekeningen getuigden van een respectvolle observatie: die vijftienjarige die zich als een kat tegen een kast aanwreef; ongegeneerd genietend van het tactiele.

Zijn.

Omgaan met wat is.

Sindsdien tref ik Joël onregelmatig in het Huis Buytaert in Sint-Niklaas (WARP) of ergens op een beurs. Uiteindelijk spraken we af dat ik zijn atelier zou bezoeken. Onlangs, op een van die dagen waar de herfst hapert in de zomer, reed ik naar hem toe. Humeurige nimbostratus die haastig de ochtend had gegeseld met buien, had plaats gemaakt voor zon. Wind speelde bezorgd met de blaadjes die vrolijk dansten over de weg.

Joël troont me mee naar zijn atelier, 1 hoog. Doorheen de lichtstraten lichtte de zon de twee werkruimtes op. Een grote plek waar Joël hout verzaagt en tot meubels en kaders in elkaar vijst. Aan de andere kant van een scheidingswand het schildersatelier. De ruimte is kleiner, intiemer: de stoel, de werkkastjes, het schilderwerk en ook olieverfvlekken. Hier is gewerkt, gevloekt, getwijfeld. Aan de zijkant kijkt een jonge dame in kimono naar een onzichtbaar ritueel.

De expositieruimte achteraan het atelier staat, behalve enkele tafels, een Noors sneeuwlandschap voorovergebogen als een afdak. Rechts hangt een Alaskaanse gletsjer die de zee raakt. Het zijn twee grote werken uit de reeks ‘shelter paintings’. Aan de zijkant hangt een resem IJslandse panorama’s allemaal tien centimeter hoog. Enkel de lengte en het landschap verschillen.

Joël trekt graag door onmetelijke landschappen. Vooral het naar Noorden waar de weidse ongerepte natuur wenkt. Al of niet alleen trekt de kunstenaar dagenlang door ongebaand terrein. Het valt me op, zei hij, dat ik meteen naar iets menselijks zoek: een baken, een teken. Het is dat teken dat je uiteindelijk de weg wijst naar beschutting. Een aantal winters geleden zochten hij en zijn compagnon-de-route een ‘shelter’, een ‘hytte’ in het Noors. De ijzige wind raasde als gek over de besneeuwde Noorse hoogvlakte. Half vervroren vonden ze na lang zoeken de hut. Die bleek gesloten. Zeldzame bakens in de witte wereld maakten oriënteren mogelijk terug naar beschutting.

Onlangs bezocht Joël IJsland in het kader van een trekking die hij zou begeleiden. Joël legde enthousiast uit hoe hij met plezierige verwondering de IJslandse taal en cultuur ervoer. Vooral de verbondenheid van de taal met de natuur viel op. De gebruiken, het spreken en benoemen. Dialogeren met het land(-schap) dat leven geeft en neemt. Je noemt er je kind naar iets wat belangrijk is voor mens en natuur: zoals de sterke pionier-boom: berk, Björk.

In zekere zin, zo vindt Joël, gelijkt het op de Japanse verfijning die zich niet afkeert van de natuur maar erop tracht te antwoorden. Zo lijkt de esthetiek een toverspiegel, een looking-glass, die respectvol poogt te converseren met wat slechts te ervaren is. Bij ons creëert taal een afstand met de dingen die dan meer beheersbaar, hanteerbaar lijken.

Onze causerie werd even onderbroken. Joël haalde de jonge dame in kimono van de muur. “Ik twijfel”, vroeg hij me, “of ik er plexiglas voor zou zetten?” Ondertussen legt hij nog enkele blokken in een compositie rond het werk. Ik doe alsof ik zijn vraag begrijp en iets ken van schilderkunst. Ik frons.

Hij vertelde me wie ze is, hoe gracieus de kimono de rug onder de nek bloot laat, over het huwelijksfeest in Japan waar hij en zij te gast waren, over de jaren samen en de laatste blik. Vorig jaar raakte hij zijn vinger kwijt. Het rouwen, nu een tweede keer, weegt. Wat rest zijn herinneringen en onrust. Soms blijft het beeld nog een hele poos helder maar aanraken kan niet meer. Weg.

“Doe maar plexiglas”, liet ik me ontvallen.

Verlost van het dilemma zette Joël alles weer keurig aan de kant: Ik ga maandag het plexiglas bestellen. Ik voelde me verbaast dat ik iets kon bijdragen en dacht aan diegene die ik mis.

Even later vertelde hij honderduit over het IJsland panorama project. Het werk zal voor het eerst gepresenteerd zal worden op de Belgian Art and Design beurs in Gent (8-11 feb. ’18).

De reeks schilderwerken baseerde Joël op zijn indrukken en de soms sukkelachtige panoramafoto’s die hij in IJsland nam. Sukkelachtig omdat de techniek soms faalt en vegen produceert in de uitgestrekte weergaven. We bekijken de lange 360°, de bovenste van de twee aan zijn schildermuur. “Er klopt iets niet”, deelde hij me mee. Schilderen is meer dan een prentje kopiëren. Ik wijs op de wolken die over de bergen hangen van links een grijze wolkenmassa tot rechts als een grauwwitte sluier. Pas later valt de link me te binnen met de Japanse kunst waar de wolken de Fujiyama horizontaal dwarsen en hemel met aarde verbinden. De leegte van het landschap spreekt. Het is geen onbeschilderde leegte zoals in de Chinese kunst, maar lijkt ze te wijzen op dezelfde mogelijkheid tot verandering en omkeerbaarheid.

Plots wijst hij me in dat landschap een rode lange stok – piepklein in de immense ruimte. Ik glimlach omdat ik weet dat ik er niet verloren zal lopen. Desnoods kom ik steeds weer aan hetzelfde uit.

Als ik later een schilderwerkje uitpik om het in bruikleen in mijn praktijk op te hangen (een privilege), wijst hij me op een zwarte rots te midden van de sneeuw: “daar is iemand gestorven; een jonge kerel verdwaald in een complete white-out. En dat op nog geen 750 meter van een lodge.” Die anekdote vertel ik aan niemand, dacht ik.

Daarna toont de kunstenaar me enkele tekeningen van de jonge autist. Hij is er; nog steeds gevangen in het moment. Ik glimlach en kies tekening nummer 4 die met een horizontale vouw zodat het onderste deel van het blad plat naar voor ligt. De jongen likt een tafel. Zo zijn we terug bij het begin, maar de commentator zwijgt.

De tekening en het schilderwerk verschillen van onderwerp en materie maar, in beide gevallen capteert Joël iets van het reële: een mens zonder landschap en een landschap zonder mens.

“Ça parle”

Philippe Grisar

Oktober 2017



Warp-tentoonstelling Tricksters

ProjectenPosted by Philippe 18 Sep, 2017 21:09:39

Voorbije zomer organiseerde WARP (acroniem voor ‘Wase ARtistieke Projecten’) een tentoonstelling in Sint-Niklaas met als titel ‘Tricksters’.

Een trickster is het Engelse woord voor oplichter, bedrieger, schelm. Iedereen kent er wel een, denk ik. Het is ook een archetypische figuur die in verschillende culturen onder verschillende gedaanten in mythes, legenden en verhalen verschijnt. Zo kennen we de Noorse god Loki en bijvoorbeeld ook onze eigen Wase Reinaert de vos.

Stef Van Bellingen vroeg me een tekst te schrijven over Tricksters. “Iets vanuit de psychologie of zo?”, citeer ik hem niet helemaal letterlijk. De tentoonstelling met loeders als Patrick Hamers en Reinaert aan de ene kant en kunstwerken aan de andere kent, vraagt iets anders dan een droog stuk.

Hoewel Reinaert soms voorgesteld wordt als de Vlaamse held die de bezetter (de Franskiljon of den Hollander, kies maar iets) een ferme loer draait - een guerrilla op zichzelf, is die dat niet. Hij neemt de machthebbers soms heel brutaal in de maling maar politiek interesseert hem geen zier. Hij is gewoon een schalkse schurk waarbij de internetbedrieger als een schooljongen oogt. Met het Reinaert-epos en al die andere Tricksters in gedachten schreef ik onderstaande tekst.

OVER DE LEPE VOS EN ZIJN VELE BEREN

Iedereen kent de vossen, die gladde praatjesmakers, verkopers van zoete dromen en bedrieglijk spul. We hebben ze door en hoofdschuddend denken

we verwijtend: oplichters!

Maar als hun sluwheid onze zaak dient, luiden hun kwalificaties heel wat milder: “t ís een sluwe held die onze gezamenlijke tegenstander in de maling neemt.”

Deze strijders staan aan onze kant: wij, de calimero’s. Zalig toch, hoe ze het oude redeloze gezag weten te foppen.

Elk van hen, met eigen geraffineerde handigheid, troggelt geld- en machtsbeluste heersers vooral hun ego af.

Ze zetten ze te kakken, mijnheer!

En dan besturen ze rustig voort – al of niet samen met de vos.

Eerlijk, bedient de vos niet eerder zijn eigen zaak?

Reinaert, is een tafelschuimer, een verkrachter en ontziet geen enkel dier.

En toch verlustigt de lezer zich graag in zijn lepe trucken waarmee hij de gulzige beesten met hun eigen lusten vangt.

Ik vraag me af of Willem die Madocke maecte, de schrijver van het Epos, de lezer niet gewoon een spiegel voor hield? Hij vermaakt ons met de domheid van de anderen alsook het genot van de ingenieuze vos?

Willen wij niet liever Reinaert zijn?

Wat bindt die vossen en de tricksters?

Hun mooie praatjes, zegt u? Ze bakken zoete broodjes en smeren stroop aan de baard. Ze weten wat je hart (en dat ander orgaan) begeert.

Maar vergeet niet dat de bedrogene belazerd wilde worden; zonder jou is de trickster nergens.

De Beer danst voor de honing.

Wat zocht je op? Weet jij het niet, dan weet de vos het wel want hunkeren

doe je toch, mens. De catalogus laat zich makkelijk lezen: snel genot (vetloze snack: beetje porno); imago (mode, wagen of vernissage); soelaas voor pijn en andere ongemakken; het einde van je psychisch lijden door eenvoudig slikken. Of wens je gewoon een vriend of twee en nog een lief, die bij je blijft en luistert. En helemaal in goudzijden druk: roem, eer en macht.

Soms met enig zoekwerk vind je de virtuele minnaar, verschaft de mens zich het einde van zijn leed en horen we de toekomst lachen? Gehaaide politieke geesten zeggen postjes toe.

Ach, het werkt vooral in op de portemonne-ego.

Gelukkig overkomt het ons nooit… of toch - gelukkig keek toen niemand toe.

De mens is een verlangend wezen. Is de honger gestild, begint de maag toch weer te knorren.

Er lijkt altijd wel iets te zijn wat wij nog niet hebben. Komt het geluk van de ene ook niet de ander toe… mij toe?

Wat kan de mens gelukkig maken? Voor wie gelooft, lonkt de eeuwige lust… - ik bedoel rust. Helaas is het knap lastig om het ticket naar het paradijs te verwerven. Dat van hel of vagevuur bekomt men zo.

Och, God, het vlees is zwak en misschien is de hemel ook maar een belofte.

En daar komt de trickster.

Hij of zij danst om de twijfel heen en belooft – al was het maar voor even - de hemel.

Hij of zij draagt vast een titel; Reinaert kleedt zich deftig aan ook al zijn het enkel woorden in een prachtige lay-out dat met een klik op het computerscherm verscheen.

Tenslotte, u weet dat u bij de juiste persoon aanklopt, want die mijnheer/mevrouw heeft autoriteit! Het is een buitenkans, het is goedkoop en kwaliteit! De mensen zullen zeggen, “dat heb je goed gedaan.”

“Wat ben ik leep en uitverkoren.”

Maar je wordt verraden door jezelf: je ogen blinken, je klikvinger jeukt. Voel hoe Rein-Hart liefkozend lijmt en zachtjes streelt. “Jij weet het, jij bent het”, fluistert de vos je toe terwijl die langzaam sneller gaat. Je ego trilt. Hij merkt het al, je nood is bijna geledigd!

In een heerlijke roes, gevleid, verleid… opent plots de beurs…

floep en flops, het geld eruit.

En dan is ’t even plots gedaan.

Dachten we Reinaert te zijn, blijkt de rol van Bruun ons toch beschoren.

Philippe Grisar, 21 juni 2017

Voor WARP, expo Tricksters (29 juni – 6 augustus): de tekst verschijnt ook op de nieuwe website van WARP. http://warp-art.be/

Tentoonstelling met werk van o.a. Stephan Balleux, Clare Benson, Joseph Beuys, Caroline Coolen, Gert Cools, diverse antiquariaten, Brian Coutinho, Ronny Delrue, Paul De Vylder, Tom Liekens, Jacques Lizène, Flup Marinus, Tuur Marinus, Lars von Trier.



De erkenning van de psychotherapie

weetjesPosted by Philippe 19 Jun, 2016 11:15:02

Weldra (24 juni) zal het wetsvoorstel van minister De Block over de psychotherapie gestemd worden. Jammer genoeg werd het ruime overleg van haar voorgangers met de hele sector beperkt tot één sterke lobby die de geestelijke gezondheidszorg op medische leest wil schoeien. Meetbaarheid – alsof een mens in cijfers te vatten is, zal de leidraad zijn. D.w.z. dat therapieën zullen enkel mogen leiden tot snelle symptoomverlichting en, ergo, inschakeling in het arbeidscircuit.

De Evidence Based Medicine zal de leidraad zijn. Dat klinkt goed. Dus een “psychologisch middel” dat werkt voor de meesten, wordt het enige toe te passen middel voor die specifieke diagnose. Omdat het gemeten werd en ‘werkt’, is het wetenschappelijk. Bij deze word de mens gereduceerd tot zijn symptoom, net zoals in de geneeskunde.

De redenering dat met EBM de psychotherapie wetenschappelijk ‘bewezen’ is, maakt van bijvoorbeeld ‘mindfulness’ een wetenschappelijk middel aangewezen bij langdurige depressie. Mindfulness is voor velen heilzaam en betekent voor velen heil (vnl. op korte termijn, de termijn van het meten) maar daarom is het nog niet wetenschappelijk op zich.

Trouwens wat is wetenschappelijk in de menswetenschappen?

Als het dan toch EBM bewezen moet zijn, wel, langdurige psychodynamische psychotherapieën blijken veel werkzamer als men de tijd van het onderzoek verlengt tot minstens één jaar of (veel) langer. Dus de effectiviteit van deze psychodynamische therapieën strekt verder dan enkel de periode kort na (in het geval van het wetsvoorstel, een korte) reeks sessies. Meer nog, de geduldig lijdende mens (d.i. in se de betekenis van ‘patiënt’) en de psychotherapeut zijn vrij om de behandeling (en de therapeut) te kiezen. Dat zal in het wetsvoorstel anders zijn.

Het onderstaande artikel verwijst naar wetenschappelijk onderzoek dat klaar en duidelijk staaft dat langdurige psychodynamische psychotherapieën veel werkzamer zijn (en dus goedkopen, excellentie) dan de voorgestelde ‘psychologische middelen’.



psychoanalysis.org.uk/resources/evidence-base-of-psychoanalytic-psychotherapy

In and outsiders kunst

ProjectenPosted by Philippe 26 Nov, 2015 08:59:55
10 jaar https://www.facebook.com/kunsthuisyellowart

Tentoonstelling Facing You

Zaterdag omstreeks 13u30 schudde ik Ignace Cami​ (steeds bekender wordend kunstenaar en één van de drijvende krachten van het kunsthuis Yellow Art) de hand. Voor 1€ kreeg ik toegang tot een wondere tentoonstelling, een postkaart en voor de gelegenheid, een rondleiding.

Al van bij aanvang is het duidelijk dat de grens tussen de residenten van Geel en de kunstenaars (ook bezoekers) slechts de verblijfplaats is. Kunst capteert het onzegbare en weet bij deze het subject ten minste voor even te verankeren. Beneden hangen de schilderijen, tekeningen, drukwerken enz. door elkaar: soms naïef, soms on(t)roerende en vooral vaak sterk.

Op de eerste en tweede verdieping van het voormalige paviljoen, bergen de kamers de ontmoeting tussen telkens twee kunstenaars. Het moet voor beide partijen fijn geweest zijn. De foto’s in de mooie catalogus getuigen ervan. De verschillende artistieke dialogen zijn vereeuwigd in werken die sprekend zijn. Als kerst op de reeds heerlijke taart is op de zolder de ontmoeting tussen Fred Bervoets en Paul Blockx te zien. Twee kunstenaars troffen elkaar vaak in het café na de lessen van de eerste. Dit was hun laatste ontmoeting want Paul Blockx is onlangs overleden.

Ik was aangenaam verrast door de kwaliteit van de werken en het hele opzet: vandaar deze kleine recensie. Vaast Colson​, Ignace Cami, Lotte Campforts en de andere medewerkers van het Kunsthuis Yellow Art, zijn er in geslaagd om een mooie en sterke tentoonstelling op te zetten.

Wie van (outsider-)kunst houdt, moet er zeker eens passeren! Vaut le voyage!, om het met een groene gids te zeggen.

Met o.m Fred Bervoets – Vaast Colson – Gerard Herman – Bert Jacobs – Michèle Matyn – Lore Scheurman – Lieven Segers – Michael Van den Abeele – Bart Van Dijck – Ignace Cami

Kunsthuis Yellow Art, Pas 204, Geel 2440
vrijdag, zaterdag, zondag 21/11 – 20/12 ++ 10u00 – 18u00 ++ nog tot 20 december
Meer info: Bert Boeckx 014/57.92.45
yellowart@opzgeel.be
www.yellowart.be

Muziek

weetjesPosted by Philippe 13 Jun, 2015 08:47:04
Muziekliefhebbers kunnen recensies (hedendaags klassiek werk) van me vinden op: http://www.klassiek-centraal.be/?q=search/content/grisar

WARP portfolio dagen

ProjectenPosted by Philippe 18 Sep, 2014 17:59:14
Ik kijk er naar uit!

De portfolio-dagen van WARP is een 'light' versie van het kunstenaarsdorp. "Elke dag zijn er vijf gesprekken tussen de kunstenaars en de professionelen op de basis van de portfolio van de artiest. Het belangrijkste doel van die gesprekken is het verkrijgen van (positieve) feedback op de inhoud van de kunst en het gewroet en werken van de kunstenaar."

Ook dit jaar ben ik van de partij als 'commentator' ofwel de psychoanalyticus van dienst...


.http://warp-art.be/kunstenaarsdorp-2014/

I'm looking forward to it!

The Portfolio days of WARP is a 'light' version of the Artist Village.

“Every day there are 5 private conversations between artists and professionals on the basis of the artist’s portfolio. The main goal is to get (positive) feedback on the content of the artworks and artistic practice.”

Warp Portfoliodagen

depressie en pillen...

weetjesPosted by Philippe 29 Aug, 2014 08:30:07

Antidepressiva vs. Placebo & ook psychotherapie (langer dan 7 tot 24 sessies)

CONCLUSION : The available empirical evidence indicates that paroxetine provides only a modest advantage over placebo in treatment of anxiety and depression. Treatment implications are discussed.

BESLUIT: Het verkrijgbare empirische bewijsmateriaal toont aan dat paroxetine (Seroxat®, veel gebruikt antidepressivum) slechts een bescheiden voordeel biedt t.a.v een placebo bij de behandeling van angst en depressie. De implicaties voor behandeling staan onder discussie.

Zo besluit een heel recent wetenschappelijk artikel dat de vergelijking maakte van de werkzaamheid van een antidepressivum en een placebo. Deze bevindingen bevestigen andere kritische studies(d.i. onafhankelijk van de farma-industrie).

In dat artikel dat op 27 Augustus 2014 werd gepubliceerd in PLOS/one is het hoofdstuk ‘discussie’ zeker het lezen waard.

In die ‘discussie’ deden ze zelfs de moeite om deze behandelingen te vergelijken met “bona fide” psychotherapie. Niet alleen verkoos 75% van de deelnemers psychotherapie boven een behandeling met (enkel) medicatie. Psychotherapie (die genoeg tijd neemt) blijkt een significant positief effect te hebben, ook op langere termijn en wordt zelfs profylactisch (voorkomt in dit geval herval).

Omwille van de matige meerwaarde van t.a.v. de vermindering van de symptomen van depressie en angst en de bijwerkingen dat een antidepressivum mee brengt, stelt men de behandeling met (louter) antidepressiva ter discussie. In elk geval lijkt het geduldige werk in een lange termijn psychotherapie niet alleen werkzamer maar voorkomt deze herval.

Het artikel kan u lezen op de website van PLOS/one:

http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0106337#s4

The Efficacy of Paroxetine and Placebo in Treating Anxiety and Depression: A Meta-Analysis of Change on the Hamilton Rating Scales

Michael A. Sugarmanl, Amy M. Loree, Boris B. Baltes, Emily R. Grekin, Irving Kirsch

Published: August 27, 2014 DOI: 10.1371/journal.pone.0106337



Music Matters

ProjectenPosted by Philippe 20 Aug, 2014 14:10:08


It is one thing to review. It is another to be reviewed.

In march 2014 The Goeyvaerts Trio released on Challenge records a cd with music from Arvo Pärt (Stabat Mater) and Ivan Moody (Simeron).

CD | Challenge Classics | 0608917261622 | CC 72616 | 03-14

The production is wonderful and the record gets nothing but outstanding reviews.

My contribution with the Goeyvaerts Trio, however modest writing liner notes is, makes me pride to have been part of this production. It was the cellist Pieter Stas' idea to supplement it with a horough, interesting and non-musicologist text on the music (especially Pärts tintinnabuli) and the ideas they convey. We have been talking for hours about music, words, religion and philosophy. So inspired by him (and a bit the other way round as well) and my own background and research I set to work. The text is not intended as a work of philosophy or a paper, but tries to take one along with the ideas of our conversations. At the same time I tried to open up the religious texts for anyone, believer or sceptic. The mystic and esoteric where this kind of music may be associated with, has been left behind.

The text may be found in English, German and French in the booklet of the cd. The Dutch version can be found and read on the trio’s website. www.stringtrio.net

This august a new review was published in the Dutch Magazine LUISTER. Other reviews can be found via my website: philippegrisar.be/music-matters/index.html

Here is an English translation of the review:

Translation of ‘Luister’ review (Magazine Luister july/August 2014)


a Luister '10' (triple A)

Performance: *****/ Registration*****

Spiritual, ethereal– these are the words that don’t do justice anymore to these abyssal flageolet tones and sublime purity. When on has heard Arvo Pärt before, one knows to expect an extensive stillness and spiritualization. Even so, the extreme precision and purity of this recording (‘virtuosity’ is too braying a word) are a revelation. These are at the same time the means wherewith the strings and vocalist give voice to the Stabat Mater, wherein the thirteenth century poet-monk turns to the Mother of God; she is pre-eminently the one who is acquainted with loss and grief. Yet these gossamer crystal-clear tones rise beyond words and create space for every individual emotion. To play the Stabat Mater, the Goeyvaerts Trio use the older and uncompromising pure intonation although the equal tempered intonation (we all know as those of the piano) is more common for practical reasons.

Ivan Moody wrote ‘Simeron’ (Greek for Today) in 2012 specially for three vocalists and string trio – the Goeyvaerts Trio to be precise. Moody’s profound association with Eastern-Orthodox church music is evident. Transparent ‘ton-sur-ton’ chords provide a mystic atmosphere; crystal clear intoned intervals (secundes and nones) are carefully layered one upon the other, as the layers of paint by an icon painter. And even as words fall short with this meditations of sound on resurrection and salvation, Philippe Grisar philosophic contemplation in the beautifully bound booklet, are indeed a meaningful supplement.

By Margaretha Coonstra

Translation Ph. G.



Next »