Philippe Grisar

Philippe Grisar

Blog

... omdat iedereen anders is ...

105 jaar geleden werd Claude Lévi-Strauss geboren

weetjesPosted by Philippe 28 Nov, 2013 21:39:46

Vandaag zou de grootste Franse antropoloog en filosoof Claude Lévi-Strauss 105 jaar geworden zijn. Hij werd op 28 november 1908 geboren en overleed, net geen 101 jaar geworden, op 30 oktober 2009.

Zijn bijdrage aan het moderne denken is van groot belang. Geïnspireerd door structurele linguistiek (taalwetenschap) van Ferdinand de Saussure, ontwierp hij de structurele antropologie (de wetenschap die de mens in al zijn aspecten bestudeerd: cultureel en fysiek of hoe de mens zich in zijn cultuur tot die cultuur en zijn medemens verhoudt).

Hij werd één van de grote inspirators van het ‘structuralisme’. Het structuralisme is een theoretisch paradigma (wetenschappelijk denkkader) dat er van uitgaat dat de elementen van de menselijke cultuur begrepen dienen te worden vanuit hun relatie met een grotere omvattende systeem of structuur.

Dit paradigma stelt dat alles wat we doen, denken en voelen, wordt bepaald door die grotere onderliggende structuur. Dit zorgt er voor dat, volgens Levi-Strauss de magie niet anders werkt dan de psychotherapie omdat ze beroep doet op die structuur van de cultuur. En in wezen heeft hij gelijk: soms lijkt het dat eender wie (een psy, een goeroe, een dokter of een charlatan) ten minste tijdelijk een therapeutisch effect kan hebben. Maar niet eender wat werkt voor iedereen. Zo heeft het sjamanisme geen effect als je er niet (cultureel) in geloofd (en dus geen deel uit maakt van die grotere culturele structuur).

Het doet denken aan mindfulness. Dat is een therapeutisch bedoelde meditatietechniek die uit het boeddhisme komt maar zonder de mystiek en het geloof (en dus op Westerse maat gesneden). Het werkt… Vooral zolang de groepssessies lopen maar aangezien het geen deel is van onze culturele structuur, heeft het voor weinig mensen het beoogde lange termijn effect.

Claude levi-Strauss leefde in Parijs tussen Frakrijks grootste denkers zoals Satre, de Bauvoir, Camus, Barthes, Foucault, Althusser, Lacan etc…

Deze grote denker liet ons zeer lezenswaardige werken na. Zijn boeken “Het trieste der tropen” en “Het wilde denken” zijn meer dan interessante werken. En één artikel ligt me nauw aan het hart: “L’éfficacité symbolique” uit 1949. Het is in dit artikel dat hij de parallel trekt tussen de psychoanalyse en het sjamanisme. Zijn kritiek op de toenmalige psychoanalyse was zeer terecht en geldt nu nog voor de psychotherapie. De andere grote denker uit die tijd, Jacques Lacan, maakte van deze kritiek één van zijn uitdagingen. Hij slaagde erin de psychoanalyse te funderen vanuit zowel de theorie als de praktijk.

Wat de psychoanalyse zo anders maakt dan de wetenschap, de magie en bij uitbreiding de psychotherapie is de erkenning van het ‘subject’; de mens die gegrepen is tussen het zijn, de structuur, en het reële van het lichaam. Er is geen structuur (Ander) van de structuur (Ander) die het aangevoelde en werkelijk aanwezige tekort kan repareren… De psychoanalyse beoogt dan niet zozeer het weghalen van het symptoom (wat het wel als effect kan hebben) noch tracht ze de leegte te vullen met een halfslachtige voorgekauwde oplossing. Doorheen het spreken ontdekt het subject a.h.w. zijn of haar unieke structuur en vindt die een eigen oplossing.

Wie meer wil lezen over Lacan's standpunt t.a.v. Lévi-Strauss kan ik alvast naar (het nog niet in het Nederlands vertaalde) artikel verwijzen: “ La science et la vérité” van Lacan (te vinden in de Ecrits, pp. 855-877).

En een mooie weergave van het werk van Lévi-Strauss door zijn voormalige assistent:

Godelier Maurice, ‘Lévi-Strauss’, Seuil, Paris, 2013, 592p.


Een korte biografie van Levi-Strauss kan je hier vinden: http://www.ambafrance-nl.org/Claude-Levi-Strauss-100-jaar of hier: http://vorige.nrc.nl/article2405334.ece

Cultureel woordenboek: http://www.cultureelwoordenboek.nl/index.php?lem=3833

Het artikel “L’efficacité Symbolique” vindt men hier: http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/rhr_0035-1423_1949_num_135_1_5632