Philippe Grisar

Philippe Grisar

Blog

... omdat iedereen anders is ...

Psyche Vandaag

ProjectenPosted by Philippe 24 May, 2019 12:09:08

Psyche vandaag

Psyche betekent ziel of gevoelsleven, maar dat wist u al. Net zoals psyche de naam geeft aan het vakgebied psychologie. Dat deel van de gezondheidszorg wat doorgaans met ‘geestelijk’ wordt omschreven. Niet dat geest (νούς of nous in het oud-grieks, intellect) hetzelfde betekent als psyche. Psychisch lijden is meer dan aporie (wat vooral besluiteloosheid betekend) of domweg slecht afgestemde emoties op goede gedachten of omgekeerd. Vaak wil de geest vooruit en knoppen omdraaien maar wars van alle logica heeft de ziel een eigen zin.

Psyche is ook de protagoniste uit het verhaal van Lucius Apuleius “Eros en Psyche” (Uit het boek “De Gouden Ezel”). Zij vond geen huwelijkspartner omdat ze onwaarschijnlijk mooi was; geen enkele jongen waagde het haar geliefde te zijn.

Toen Psyche in een droomachtige toestand werd achtergelaten, ontmoette ze de al even zo mooie jonge god Eros. Zij mocht hem echter niet zien en haar zussen maakten haar wijs dat die minnaar misschien wel een monster was. Toen ze dat, klaar om hem te doden, wou nagaan, schrok de gevleugelde god wakker en vloog boos weg. Om hem terug te winnen, werd Psyche op de proef gesteld door de goden. Haar laatste taak was een doos met een kostbare inhoud (schoonheid, maakten ze haar wijs) vanuit de onderwereld naar Aphrodite te brengen. Eens terug op aarde met dat kistje kon Psyche haar nieuwsgierigheid niet bedwingen en gluurde erin. Ze stortte neer in een comateuze slaap.

Eros redde haar van die op de dood gelijkende slaap die in plaats van schoonheid in het kistje verborgen zat. Hij stopte de coma terug en Psyche kweet haar van haar laatste taak. Zeus, ingelicht door gevleugelde liefdesgod en vermurwd door diens door liefde gedragen woorden, schonk Psyche de eeuwigheid der goden en verbond de minnaars in eeuwige liefde.

Het verhaal van Apuleios loopt goed af. Maar met de psychologie lijkt het vandaag minder goed te gaan. De taken of uitdagingen waarvoor we nu staan, lijken minstens zo moeilijk als een opdracht van weerbarstige goden. Psychologen mogen hun diensten aanbieden aan wie het nodig heeft. Maar eens de overheid meedenkt (t.a.v. terugbetaling), kan dat pas tot nut van de maatschappij. Men meet secuur, trieert en schaalt. Als jou leed niet te licht ook niet te zwaar bevonden wordt en kosten-baten balanceren, mag het wel. Geluk moet je maar elders zoeken of zelf betalen werken werd de maatstaf. Verleid zich in te voegen in dat verhaal van opbrengst en kost bieden psychologen pasklare oplossingen. Het lijkt alsof je in een diepe slaap moet vallen zodat je zonder veel omhaal en kost, weer aan de slag kan. Zodat je weer houdt van je ‘unescapable social destiny’ [Huxley, Brave New World]

De minister van volksgezondheid anno 2019 giet daarenboven het vak in allerlei regeltjes die lijken op voorschriften waaraan de kleinhandelaar in gevaarlijk afval zich moet houden. Daarnaast gunt ze slechts diegene met een matige psychische problematiek enkele sessies psychologie (vooral concrete interventies die je vaak in zelfhulpboeken terugvindt). Zo kunnen diegenen die dreigen uit het werkmilieu te vallen, snel weer gerecupereerd worden. En weerom, wie meer wenst moet het zelf betalen. Mensen die echt gebaat zouden zijn met terugbetaling van psychologische of psychotherapeutische hulp, blijven in de kou staan.

Echte zorg kent net als Psyche, geen strak tijdskader. Echte zorg behoort de mensen toe, en het geduld die we nodig hebben lijkt dat van de goden. Psychologie is een metier, een avontuur met lotgevallen. Een psychotherapie brengt mensen naar zichzelf en pas dan weer terug naar werk.

Maar time is money. Patiënten zijn klanten.

En wij, de bezorgde psychologen van deze blog, maken ons zorgen over al die die haast. Maar ook over de controlemechanismen die zowel patiënt (letterlijk: diegene die geduldig lijdt) als psy in het gareel van kosten-baten moeten houden. We zouden wel eens charlatans kunnen zijn – ’t is maar hoe je het bekijkt.

Dossiers elektronisch-hedendaags toegankelijk via sleutels maken controle efficiënt. Het psychologische bilan voorzien van zorgplan in het e-health dossier (echt) reist virtueel met je mee. De geestelijke hulp splitst men op. Men vertrekt bij de arts, de ‘poortwachter’ (sic), die als een Sinte Pieter de toegang verschaft. Dan mag men voor vier beurten psychologie naar de eerstelijnspsycholoog. Waarna het pad met viermaal extra eeerstelijnspsycholoog kan doorlopen maar niet zonder fiat van een adviserend psychiater die even meeleest in jouw e-health dossier. Psychiaters weten nog steeds alles (nu echt alles via e-health) als centrale gast in jouw programma.

Wie weet volgt er ooit nog een tweede lijn zoals in Nederland waarbij de zorgverzekering dan je evolutie volgt. Zo moet men steeds weer opnieuw zijn intieme verhaal aan iemand anders toevertrouwen.

Ook de vrijheid om je eigen psy te kiezen valt weg in de idee van voorschriften, aan dokterskabinetten verbonden eerstelijnspsychologen en strakke zorgpaden. Tenzij natuurlijk je alles zelf betaalt.

Voor overheid, handel en industrie die omzichtig besturen, liefst met een kleine winst, is de mens een cijfer, een reeks bits en bytes die via algoritmen het wet-enschappelijke juiste pad bepalen. Je hebt niet meer een stoornis, je bent ze. Je bent niet meer een mens maar een ding, meetbaar en liefst positief gezond.

But I don't want comfort. I want God, I want poetry, I want real danger, I want freedom, I want goodness. I want sin. … All right then, I'm claiming the right to be unhappy.” (Huxley, Brave New World)

Wij, bezorgde psychologen, psychotherapeuten en psychoanalytici, maken ons zorgen omdat men de ‘ziel’ uit de psychologie wil te halen. Want wat kost, moet ook baten en exact te meten zijn. De psyche houdt zich niet aan wetten en praktische bezwaren.
De psyche wil geen voorgekauwd geluk maar wel wat intimiteit.

Het is het laatste wat van ons is.

En Psyche vandaag?. Is er een Zeus die de moed heeft om voor de liefde, voor de mens en diens verhaal, singulier en intiem te kiezen. Of gaan we voor die doos vol valse schoonheid die ons allen slapend doet verder werken?




Psyche opent het gouden kistje, Schilderij van J.W. Waterhouse, 1903.





terugbetaling van de psycholoog???

weetjesPosted by Philippe 25 Feb, 2019 21:44:30

DE psycholoog wordt NIET terugbetaald, mevrouw de minister.

Laten we duidelijk zijn. Enkel een eerstelijnspsycholoog verbonden aan een zorgnetwerk komt in aanmerking voor die terugbetaalde sessies maar onder strikte voorwaarden:

1. Enkel op voorschrift van de arts

2. je moet volwassen zijn en liefst nog aan het werk (geen kinderen)

3. met een ‘matige psychische aandoening’

4. en het moet snel gaan.

Wat men met matige psychische aandoeningen bedoelt, blijft eerder vaag. “Een ‘matige’ depressie, alcoholverslaving of angststoornis” komen alvast in aanmerking. Ten minste dat lezen we in een artikel van De Standaard 25 februari (De Block: ‘Terugbetaling bezoek psycholoog niet meer aanpassen’, van Jonas Mayeur). Een alcoholverslaving kan dus matig zijn en een echte depressie wordt niet behandeld. Ik vrees dat matig betekent dat je nog aan het werk kan en dit liefst zo snel mogelijk.

Via de pers laat de minister weten dat de psychologen niet in dat systeem wensen te stappen. Ze wijst met een vermanende vinger naar die schurken die het voorziene ereloon te karig vinden. Ze aarzelt niet om ons af te schilderen als een bende (geld-)wolven die de mensen, haar kiezers, in de steek laten.

Ze draait moedwillig alles om en steekt het fiasco van haar onhandig en krap gebudgetteerd initiatief op de psycholoog die het metier teloor ziet gaan.

De minister wenst helemaal niet veel geld uit te geven aan psychologische hulp; met pillen heeft ze minder problemen. En passant parkeert ze de psychologie als paramedisch beroep (cf. kinesist).

Dat ze eerder respectloos omgaat met de psychologen verbaast ons niet. Het vakmanschap gaat verloren aan die snelle-hap-psychologie waar het kleine budget naar toe gaat.

En dat wat de meeste ergernis wekt, is dat ze helemaal niet is begaan met al diegene die werkelijk gebaat zijn met een terugbetaalde psycholoog!

Dus reageerde ik op facebook (post 25 februari):

Waarom psychologen niet wensen in te tekenen op het voorstel van de eerstelijnspsycholoog van de minister. @DeBlock @terugbetalingpsycholoog @psycholoog

Men laat uitschijnen dat de psychologen niet wensen in te tekenen omdat de verloning te laag is. Maar dat is een bijkomstige reden. De weigering vertrekt van de pertinente keuze voor de mens die werkelijk psychologische zorg nodig heeft.

Het systeem dat de minister voorstelt, is niet meer dan een doekje voor het bloeden.

Daarenboven installeert de minister meerdere drempels t.a.v. echte psychische hulp.

1. De minister geeft aan de arts de expertise om door te verwijzen (d.i. het inschatten van de PSYCHOLOGISCHE problematiek) dat is nu net wat een eerstelijns psycholoog toch zelf zou moeten doen na 5 jaren studie en nog eens min. 5 jaar ervaring. Opmerking: De arts wordt “poortwachter’ van het systeem en dient zich aan quota te houden. Ee zal weinig ruimte zijn voor een brede welwillende interpretatie (elektronische dossiers houden alles bij).

2. 4 sessies en dan een adviserende psy die het patiëntendossier kritisch bekijkt en eventueel nog 4 sessies toestaat. Dat is dan de derde die gluurt in je intimiteit.

3. Alle mensen die echt hulp nodig hebben en vaak de therapie niet meer kunnen betalen, krijgen geen hulp! De vervangingsinkomens werden degressief (worden kleiner en soms onleefbaar naargelang de duur van ziekteverlof - maar de hulp kan je dan al lang niet meer betalen). Hulp voor kwetsbaren en chronische problematieken is er al helemaal niet. Niet de psychologen maar de ministers laten de zwaksten in de steek.

4. Enkel het snelle fiksen en je (terug) aan het werk krijgen, heeft in dit systeem zijn plaats. De eerder gênant lage verloning voor de eerstelijns psycholoog staat in schril contrast t.a.v. de loopbaancoach die bijna drie keer zo veel verdient en dit na 7 dagen opleiding.

De weigering van de psychologen om in dit zorgnet-systeem te stappen is dan ook een keuze voor de lijdende medemens en niet voor de eigen portemonnee zoals zo vaak wordt voorgesteld.

Omdat een en ander reeds leefde bij een rist bezorgde psychologen, geraakten enkele reacties tot bij De Standaard (met dank aan collega Wouter Mareels). Na een kleine twaalf minuten telefoneren en met de belofte van de journalist vooral bovenstaande informatie te gebruiken, legde ik de telefoon neer.

Enkele uren later verscheen dat artikel geschreven door ‘pvm’ die erin slaagt me onvolledig en zelfs verkeerd te citeren (dat kunt u nu zelf nalezen). Zucht!

(Het is eens een andere stem dan die beroepsvereniging op twee stoelen zit: die van de federale raad voor de geestelijke gezondheidsberoepen die vol professoren zit en die van de psychologen die het elke dag moeten waar maken.)

Uw psycholoog tekende alvast niet in. Zij of hij is begaan met wie u werkelijk bent.

Ik vrees dat we het tij niet kunnen keren. Misschien geeft een andere minister de eerstelijnspsycholoog wat opslag, maar kinderen, jongeren, kwetsbaren, mensen die niet gebaat zijn met een quick fix, blijven zich “blauw betalen” - zoals het eerste artikel fijntjes stelde. Maar dat ligt niet aan de psycholoog. Het is de minister die deze lijn uitzette en het welzijnsdenken dat uw leven en geluk door een strikte kosten-baten-bril beziet: wat brengt uw geluk ons op?

We moeten uit alles wat er waait besluiten:

DE psycholoog wordt niet terugbetaald, en de minister is dat ook niet van plan.

Philippe







on the effects of the talking cure

weetjesPosted by Philippe 03 Jul, 2018 22:04:12

In the latest edition Jun 21, 2018, of Psychoanalytic Psychology (APA) published a remarkable article by Dries Dulsster et. al. (University Ghent);

Lacanian talking therapy considered closely: A qualitative study."

The researchers found that not therapeutic techniques nor the focus on the initial symptoms (that brought the patients to analysis) proved to be important to what the patients themselves reported as a significant and beneficial change in their life.

“Allowing patients speech to unfold” and the “attentive listening” of the analyst seemed the motor of the process of “a surprising reframing”.

“Because of this, they [the patients] also began to consider their speech and this helped them to see themselves in a new light. It helped them to reflect on what they really wanted.” (abstract, my underscore)

The “therapy ‘adapts’ itself to the patient” and not the other way around.

This seems an important advice towards the idea of what psychotherapy may (or should) offer. Patients did get over the crisis and most symptoms faded or were relinquished yet the result of the analysis goes beyond the initial demand for curation.

Further research is necessary yet these primary results already corroborate the efficacy of the practice of psychoanalysis (and probably most speech-oriented psychotherapy).

http://psycnet.apa.org/search/display?id=14d7be67-e64b-4a69-86ce-c65430725f69&recordId=1&tab=PA&page=1&display=25&sort=PublicationYearMSSort%20desc,AuthorSort%20asc&sr=1



Evidence en argumenten voor het voorstel van De Block?

weetjesPosted by Philippe 11 Jun, 2018 22:20:05

Where is the "Evidence" for "Evidence-Based" Therapy?

... en goedkope psycholoog van de minister van Volksgezondheid De Block?

Een wetenschappelijk artikel met deze titel van Jonathan Shedler fileert het 'bewijsmateriaal' dat korte protocollaire interventies zou moeten promoten t.o.z. van de langdurige psychotherapeutische behandelingen. (Mad in America bespreekt het artikel)

In het licht van de korte kuur die De Block vooropstelt, doet dit toch de wenkbrauwen fronsen. De toegang tot de echte hulp wordt verder onmogelijk gemaakt.

Ongewild wijzen professoren Nady Van Broeck & Ronny Bruffaerts in een opiniestuk in De Standaard van 11 juni ll. ons op dit euvel:

"De psycholoog focust zich niet op een diagnose, hij mobiliseert krachten en sterktes van een persoon, zoekt naar andere oplossingen voor moeilijke situaties en bekijkt samen met de patiënt of kortdurende zorg wel gepast is en volstaat. Als blijkt dat er nood is aan intensievere en langduriger psychologische hulp en/of andere zorgverleners, dan kunnen patiënt, psycholoog en verwijzer daar samen naar op zoek gaan."

Eigenlijk zeggen ze dat de psycholoog (nadat u reeds uw huisarts consulteerde) niets meer doet dan de veel beter (terug-)betaalde loopbaanbegeleider die ook naar je krachten en valkuilen zoekt. Meer nog, de eerstelijnspsycholoog kijkt samen met de hulpvrager een kortdurende zorg wel datgene is wat die nodig heeft... Daar zou hij of zij toch net mee begonnen moeten zijn? Maar naar wie of wat stuur je dan door?

Dat die kortdurende zorg nauwelijks helpt of niet aansluit met wat de zorgzoeker wenst, lijkt van geen tel. De eerstelijnspsycholoog blijkt dus gewoon een nieuwe hindernis t.a.v. echte hulp - waarvoor vooralsnog niets is over beslist.

Het verschil tussen "lichte" en matige" psychologische stoornissen waarover de professoren schrijven, lezen we niet in "Common Mental Health Disorder" zoals ons psychologen werd gemaild op 7 juni door het VVKP. Ondanks de belofte die te lezen staat op de Open-VLD website, zullen mensen met een echte depressie en alcoholproblematiek nog steeds geen toegang vinden tot die goedkope psycholoog. Gelukkig voor hen, blijkt het iemand die zal zeggen... wat u reeds wist: je zal het allemaal zelf moeten betalen.

De professoren hebben dus wel gelijk als ze beginnen met de claim dat "kortdurende behandelingen door een eerstelijnspsycholoog niet zomaar uit de lucht [zijn] gegrepen of een gratuite ondergraving van de fundamenten van ons beroep. De maatregel sluit helemaal aan bij de internationale aanbevelingen [door wie??] omtrent een getrapt en gelaagd aanbod aan geestelijke gezondheidszorg."

Dat is het dus, het is allemaal al beslist.






psychologen terugbetaald???

weetjesPosted by Philippe 24 May, 2018 15:15:27

Het bezoek aan de psycholoog wordt terugbetaald… ???

Met veel omhaal kondigt minister De Block de terugbetaling van een psychologische raadpleging aan. Ze vergeet er wel bij te vermelden dat u niet te veel hulp mag nodig hebben. Populaire stoornissen maar vooral “matige” (sic. website De Block) “psychische aandoeningen zoals angststoornissen, depressie of alcoholverslaving sneller een behandeling krijgen”, dixit de website van de Open VLD. Wat? Alcoholverslaving is een matige aandoening? En meteen zit in het woord de parallel met het medische model; ‘aandoening’ lijkt wel een kwalijke ontsteking of een pijnlijke lumbago waarvoor de arts u welwillend een paramedicus voorschrijft.

In vier (en met toestemming van een adviserende psy mag het acht) beurten, voorspellen de minister en haar paladijnen van de psychologie uw geluk. Ik sta al jaren in het vak (master psychologie, psychotherapeut met o.m. een universitair postgraduaat, vele bijscholingen, congressen, boeken en artikels gelezen en soms geschreven, onderzoeksgroepen, inter- en supervisies, discussies en sinds 1990 praktijkervaring) en stel verbaasd vast dat psychologen je voor een appel en een ei en met de snelheid van een reclameclip weer op de rails van het geluk kunnen zetten. Van je alcoholverslaving af in 8x45 minuten, je depressie opgelost in dezelfde tijd? Het elixir heruitgevonden? Ok, sommige angststoornissen verdwijnen snel maar hoe vaak duiken er enkele maanden later nieuwe symptomen op? In het kansenbeleid raken je kansen al snel uitgeput maar het is wel door de feiten bewezen (Evidence Based) dat uw symptoom verdween.

Toegegeven deze quick-fixes werken vaak. Alles werkt altijd voor even, als je er maar in gelooft (wat de antropoloog Lévy-Strauss reeds in 1949 aantoonde). Helaas voor-lange-tijd vraagt vaak ander werk.

De minister belooft ook een snelle en makkelijk toegang als je maar een voorschrift hebt. Het lijkt alsof de arts de expertise in huis heeft wie een psycholoog kan gebruiken. Hoe vaak draait men u niet eerst door de mangel van het medisch onderzoek voor men besluit dat uw kwaal waarschijnlijk psychologisch is. Wat niet wegneemt dat de nu reeds overbevraagde huisarts vaak heel goed aanvoelt wat er fout gaat en gaarne doorverwijst. Het systeem De Block werpt in weerwil van wat ze zelf beweert alvast een eerste hindernis op. De tweede hindernis is de idee van de snelle therapie tenslotte: op-is-op.

Wat moet er gebeuren met jarenlange somberheid, psychische kwetsbaarheid, autisme of een kind dat iedereen voor raadsels stelt? Jammer genoeg houdt de minister hier (vooralsnog?) geen rekening mee. Trouwens ze laat het na om de psychotherapie te erkennen. Waar is het dan werkelijk om te doen? Heel wat kwetsbare medemensen haken moeilijk aan in het arbeidscircuit. Een quick-fix helpt hen niet terug te brengen naar die arbeidsmarkt (progressief loonverlies wel?). Zodoende mogen ze de kosten voor ambulante hulp en opvolging – hoe zinvol ook – zelf dragen. Of het goedkoper blijkt dan hierin te investeren? Ach, een pilletje houdt ze wel zoet. Trouwens minister Van Overtveld stelde voor om de volgende besparing bij voorkeur in de sociale zekerheid te zoeken (De Zevende Dag, 6/5). Veel geblaat vanwege de minister maar weinig wol om een warme trui mee te breien. Voor-lange-tijd vraagt ander werk.

Minister De Block toeterde al jaren dat zij de charlatans uit de psychologische en psychotherapeutische zorg wenste te halen. En zie hoe zij de psychologen graag wil knechten aan een medische èn economische fabel. Wie zich laat dresseren mag dansen als een beer op de muziek van protocol. De complexiteit van het mens-zijn werd handig gereduceerd tot eenvoudig handelswaar. En zie, de charlatan wordt gelegitimeerd als deze maar het voorgeschreven product hanteert. Dr. Doxey’s elixir (Lucky Luke, nr. 7, 1955) werkt ook voor de korte termijn waarop men het Evidence Based handelen meet: droevig, drinken, blij, geluk(t). En uw geluk, vraagt u zich af? Wel, dat is volgens de reclame overal te koop… Als je er maar in gelooft. En een pilletje slikken maakt het allemaal wat draaglijker. Voor-lange-tijd slikken of kies je voor het andere werk?

Het voorstel van de Block zal weinig zoden aan de dijk zetten. De grote stroom van psychische moeilijkheden die zowat een derde van de Vlamingen treft (geestelijkgezondvlaanderen.be/feiten-cijfers) spoelt de schaarse middelen weg. Met oplapwerk bereikt men nooit een houdbaar resultaat.

Ik stel voor dat ik gewoon mijn werk blijf doen. Dat ik me verder leen tot het complexe werk dat psychotherapie (of psychoanalyse) heet. Een werk waar iedereen met een vraag naar hulp welkom is. Soms fikst het werk een probleem vrij snel, soms ook niet. Een mens is een mens. Ik stel voor dat ik me blijf bijscholen, verder lees en me steeds blijf bekwamen voorbij het protocol voorbij de wetenschap die psychologie beweert te zijn. Ik stel voor dat ik mijn medemens blijf bijstaan, hoe moeilijk diens situatie ook is. Ik stel voor dat mijn collega’s hetzelfde doen.

De quick-fix van de minister met als slogan Gewoon Doen, fikst enkel de sociale zekerheid en de arbeidsmarkt, de rest is opsmuk of een politiek plan.

Post Scriptum:

Appel en een ei: Hoe gaat het in het werk? U betaalt 11€, en de psycholoog mag er 45€ ontvangen. Trek van die 45€ de onkosten (een ruimte, het onderhoud ervan, een boek en bijscholing, een postgraduaat, een congres, een studiedag, schrijfgerief en zakdoekjes…) af, ook de sociale bijdragen zitten in dat bedrag en een beetje vakantieverlet en ziekteverlof moet je er ook bij rekenen, administratief werk, vele telefoontjes en e-mails en het overleg met de rest van het multidisciplinaire veld waarin de psycholoog dient te werken. Dan heb je, een bruto-belastbaar-inkomen vergelijkbaar met een appel en een ei en dat is veel minder dan 1€ per gewerkte minuut. Vergelijk dit met een job-coach (loopbaanbegeleider) die na één (inderdaad ongeveer 1) week opleiding je in vier uur een arbeidshemel belooft. Vier uur lang en dit voor de luttele prijs van 550€ waarvoor u slecht 80€ hoeft op te hoesten. Er wordt van hen geen universitair diploma gevraagd, ook geen postgraduaat, geen voorschrift, geen bijscholingen etc. Welke prioriteit legt deze regering? U raadt het al?



Bezoek aan het atelier van Joëlle Schuurmans

ProjectenPosted by Philippe 10 Jan, 2018 16:53:11

Een zaterdag in oktober, Sint Amandsberg:

Rendez-vous met Joël Schuurmans

Enkele jaren geleden frappeerde Joëls tekenwerk me. We ontmoetten elkaar op de portfolio dagen van WARP (2014): hij als beloftevolle artist en ik als ‘commentator’ of zeg maar geprivilegieerd luisteraar. Joël toonde onder meer een reeks portretten van een autistische jongen. De jongen en de wereld leken één, los van de door mensen gebricoleerde werkelijkheid met geplogenheden en formaliteiten. De tekeningen getuigden van een respectvolle observatie: die vijftienjarige die zich als een kat tegen een kast aanwreef; ongegeneerd genietend van het tactiele.

Zijn.

Omgaan met wat is.

Sindsdien tref ik Joël onregelmatig in het Huis Buytaert in Sint-Niklaas (WARP) of ergens op een beurs. Uiteindelijk spraken we af dat ik zijn atelier zou bezoeken. Onlangs, op een van die dagen waar de herfst hapert in de zomer, reed ik naar hem toe. Humeurige nimbostratus die haastig de ochtend had gegeseld met buien, had plaats gemaakt voor zon. Wind speelde bezorgd met de blaadjes die vrolijk dansten over de weg.

Joël troont me mee naar zijn atelier, 1 hoog. Doorheen de lichtstraten lichtte de zon de twee werkruimtes op. Een grote plek waar Joël hout verzaagt en tot meubels en kaders in elkaar vijst. Aan de andere kant van een scheidingswand het schildersatelier. De ruimte is kleiner, intiemer: de stoel, de werkkastjes, het schilderwerk en ook olieverfvlekken. Hier is gewerkt, gevloekt, getwijfeld. Aan de zijkant kijkt een jonge dame in kimono naar een onzichtbaar ritueel.

De expositieruimte achteraan het atelier staat, behalve enkele tafels, een Noors sneeuwlandschap voorovergebogen als een afdak. Rechts hangt een Alaskaanse gletsjer die de zee raakt. Het zijn twee grote werken uit de reeks ‘shelter paintings’. Aan de zijkant hangt een resem IJslandse panorama’s allemaal tien centimeter hoog. Enkel de lengte en het landschap verschillen.

Joël trekt graag door onmetelijke landschappen. Vooral het naar Noorden waar de weidse ongerepte natuur wenkt. Al of niet alleen trekt de kunstenaar dagenlang door ongebaand terrein. Het valt me op, zei hij, dat ik meteen naar iets menselijks zoek: een baken, een teken. Het is dat teken dat je uiteindelijk de weg wijst naar beschutting. Een aantal winters geleden zochten hij en zijn compagnon-de-route een ‘shelter’, een ‘hytte’ in het Noors. De ijzige wind raasde als gek over de besneeuwde Noorse hoogvlakte. Half vervroren vonden ze na lang zoeken de hut. Die bleek gesloten. Zeldzame bakens in de witte wereld maakten oriënteren mogelijk terug naar beschutting.

Onlangs bezocht Joël IJsland in het kader van een trekking die hij zou begeleiden. Joël legde enthousiast uit hoe hij met plezierige verwondering de IJslandse taal en cultuur ervoer. Vooral de verbondenheid van de taal met de natuur viel op. De gebruiken, het spreken en benoemen. Dialogeren met het land(-schap) dat leven geeft en neemt. Je noemt er je kind naar iets wat belangrijk is voor mens en natuur: zoals de sterke pionier-boom: berk, Björk.

In zekere zin, zo vindt Joël, gelijkt het op de Japanse verfijning die zich niet afkeert van de natuur maar erop tracht te antwoorden. Zo lijkt de esthetiek een toverspiegel, een looking-glass, die respectvol poogt te converseren met wat slechts te ervaren is. Bij ons creëert taal een afstand met de dingen die dan meer beheersbaar, hanteerbaar lijken.

Onze causerie werd even onderbroken. Joël haalde de jonge dame in kimono van de muur. “Ik twijfel”, vroeg hij me, “of ik er plexiglas voor zou zetten?” Ondertussen legt hij nog enkele blokken in een compositie rond het werk. Ik doe alsof ik zijn vraag begrijp en iets ken van schilderkunst. Ik frons.

Hij vertelde me wie ze is, hoe gracieus de kimono de rug onder de nek bloot laat, over het huwelijksfeest in Japan waar hij en zij te gast waren, over de jaren samen en de laatste blik. Vorig jaar raakte hij zijn vinger kwijt. Het rouwen, nu een tweede keer, weegt. Wat rest zijn herinneringen en onrust. Soms blijft het beeld nog een hele poos helder maar aanraken kan niet meer. Weg.

“Doe maar plexiglas”, liet ik me ontvallen.

Verlost van het dilemma zette Joël alles weer keurig aan de kant: Ik ga maandag het plexiglas bestellen. Ik voelde me verbaast dat ik iets kon bijdragen en dacht aan diegene die ik mis.

Even later vertelde hij honderduit over het IJsland panorama project. Het werk zal voor het eerst gepresenteerd zal worden op de Belgian Art and Design beurs in Gent (8-11 feb. ’18).

De reeks schilderwerken baseerde Joël op zijn indrukken en de soms sukkelachtige panoramafoto’s die hij in IJsland nam. Sukkelachtig omdat de techniek soms faalt en vegen produceert in de uitgestrekte weergaven. We bekijken de lange 360°, de bovenste van de twee aan zijn schildermuur. “Er klopt iets niet”, deelde hij me mee. Schilderen is meer dan een prentje kopiëren. Ik wijs op de wolken die over de bergen hangen van links een grijze wolkenmassa tot rechts als een grauwwitte sluier. Pas later valt de link me te binnen met de Japanse kunst waar de wolken de Fujiyama horizontaal dwarsen en hemel met aarde verbinden. De leegte van het landschap spreekt. Het is geen onbeschilderde leegte zoals in de Chinese kunst, maar lijkt ze te wijzen op dezelfde mogelijkheid tot verandering en omkeerbaarheid.

Plots wijst hij me in dat landschap een rode lange stok – piepklein in de immense ruimte. Ik glimlach omdat ik weet dat ik er niet verloren zal lopen. Desnoods kom ik steeds weer aan hetzelfde uit.

Als ik later een schilderwerkje uitpik om het in bruikleen in mijn praktijk op te hangen (een privilege), wijst hij me op een zwarte rots te midden van de sneeuw: “daar is iemand gestorven; een jonge kerel verdwaald in een complete white-out. En dat op nog geen 750 meter van een lodge.” Die anekdote vertel ik aan niemand, dacht ik.

Daarna toont de kunstenaar me enkele tekeningen van de jonge autist. Hij is er; nog steeds gevangen in het moment. Ik glimlach en kies tekening nummer 4 die met een horizontale vouw zodat het onderste deel van het blad plat naar voor ligt. De jongen likt een tafel. Zo zijn we terug bij het begin, maar de commentator zwijgt.

De tekening en het schilderwerk verschillen van onderwerp en materie maar, in beide gevallen capteert Joël iets van het reële: een mens zonder landschap en een landschap zonder mens.

“Ça parle”

Philippe Grisar

Oktober 2017



Warp-tentoonstelling Tricksters

ProjectenPosted by Philippe 18 Sep, 2017 21:09:39

Voorbije zomer organiseerde WARP (acroniem voor ‘Wase ARtistieke Projecten’) een tentoonstelling in Sint-Niklaas met als titel ‘Tricksters’.

Een trickster is het Engelse woord voor oplichter, bedrieger, schelm. Iedereen kent er wel een, denk ik. Het is ook een archetypische figuur die in verschillende culturen onder verschillende gedaanten in mythes, legenden en verhalen verschijnt. Zo kennen we de Noorse god Loki en bijvoorbeeld ook onze eigen Wase Reinaert de vos.

Stef Van Bellingen vroeg me een tekst te schrijven over Tricksters. “Iets vanuit de psychologie of zo?”, citeer ik hem niet helemaal letterlijk. De tentoonstelling met loeders als Patrick Hamers en Reinaert aan de ene kant en kunstwerken aan de andere kent, vraagt iets anders dan een droog stuk.

Hoewel Reinaert soms voorgesteld wordt als de Vlaamse held die de bezetter (de Franskiljon of den Hollander, kies maar iets) een ferme loer draait - een guerrilla op zichzelf, is die dat niet. Hij neemt de machthebbers soms heel brutaal in de maling maar politiek interesseert hem geen zier. Hij is gewoon een schalkse schurk waarbij de internetbedrieger als een schooljongen oogt. Met het Reinaert-epos en al die andere Tricksters in gedachten schreef ik onderstaande tekst.

OVER DE LEPE VOS EN ZIJN VELE BEREN

Iedereen kent de vossen, die gladde praatjesmakers, verkopers van zoete dromen en bedrieglijk spul. We hebben ze door en hoofdschuddend denken

we verwijtend: oplichters!

Maar als hun sluwheid onze zaak dient, luiden hun kwalificaties heel wat milder: “t ís een sluwe held die onze gezamenlijke tegenstander in de maling neemt.”

Deze strijders staan aan onze kant: wij, de calimero’s. Zalig toch, hoe ze het oude redeloze gezag weten te foppen.

Elk van hen, met eigen geraffineerde handigheid, troggelt geld- en machtsbeluste heersers vooral hun ego af.

Ze zetten ze te kakken, mijnheer!

En dan besturen ze rustig voort – al of niet samen met de vos.

Eerlijk, bedient de vos niet eerder zijn eigen zaak?

Reinaert, is een tafelschuimer, een verkrachter en ontziet geen enkel dier.

En toch verlustigt de lezer zich graag in zijn lepe trucken waarmee hij de gulzige beesten met hun eigen lusten vangt.

Ik vraag me af of Willem die Madocke maecte, de schrijver van het Epos, de lezer niet gewoon een spiegel voor hield? Hij vermaakt ons met de domheid van de anderen alsook het genot van de ingenieuze vos?

Willen wij niet liever Reinaert zijn?

Wat bindt die vossen en de tricksters?

Hun mooie praatjes, zegt u? Ze bakken zoete broodjes en smeren stroop aan de baard. Ze weten wat je hart (en dat ander orgaan) begeert.

Maar vergeet niet dat de bedrogene belazerd wilde worden; zonder jou is de trickster nergens.

De Beer danst voor de honing.

Wat zocht je op? Weet jij het niet, dan weet de vos het wel want hunkeren

doe je toch, mens. De catalogus laat zich makkelijk lezen: snel genot (vetloze snack: beetje porno); imago (mode, wagen of vernissage); soelaas voor pijn en andere ongemakken; het einde van je psychisch lijden door eenvoudig slikken. Of wens je gewoon een vriend of twee en nog een lief, die bij je blijft en luistert. En helemaal in goudzijden druk: roem, eer en macht.

Soms met enig zoekwerk vind je de virtuele minnaar, verschaft de mens zich het einde van zijn leed en horen we de toekomst lachen? Gehaaide politieke geesten zeggen postjes toe.

Ach, het werkt vooral in op de portemonne-ego.

Gelukkig overkomt het ons nooit… of toch - gelukkig keek toen niemand toe.

De mens is een verlangend wezen. Is de honger gestild, begint de maag toch weer te knorren.

Er lijkt altijd wel iets te zijn wat wij nog niet hebben. Komt het geluk van de ene ook niet de ander toe… mij toe?

Wat kan de mens gelukkig maken? Voor wie gelooft, lonkt de eeuwige lust… - ik bedoel rust. Helaas is het knap lastig om het ticket naar het paradijs te verwerven. Dat van hel of vagevuur bekomt men zo.

Och, God, het vlees is zwak en misschien is de hemel ook maar een belofte.

En daar komt de trickster.

Hij of zij danst om de twijfel heen en belooft – al was het maar voor even - de hemel.

Hij of zij draagt vast een titel; Reinaert kleedt zich deftig aan ook al zijn het enkel woorden in een prachtige lay-out dat met een klik op het computerscherm verscheen.

Tenslotte, u weet dat u bij de juiste persoon aanklopt, want die mijnheer/mevrouw heeft autoriteit! Het is een buitenkans, het is goedkoop en kwaliteit! De mensen zullen zeggen, “dat heb je goed gedaan.”

“Wat ben ik leep en uitverkoren.”

Maar je wordt verraden door jezelf: je ogen blinken, je klikvinger jeukt. Voel hoe Rein-Hart liefkozend lijmt en zachtjes streelt. “Jij weet het, jij bent het”, fluistert de vos je toe terwijl die langzaam sneller gaat. Je ego trilt. Hij merkt het al, je nood is bijna geledigd!

In een heerlijke roes, gevleid, verleid… opent plots de beurs…

floep en flops, het geld eruit.

En dan is ’t even plots gedaan.

Dachten we Reinaert te zijn, blijkt de rol van Bruun ons toch beschoren.

Philippe Grisar, 21 juni 2017

Voor WARP, expo Tricksters (29 juni – 6 augustus): de tekst verschijnt ook op de nieuwe website van WARP. http://warp-art.be/

Tentoonstelling met werk van o.a. Stephan Balleux, Clare Benson, Joseph Beuys, Caroline Coolen, Gert Cools, diverse antiquariaten, Brian Coutinho, Ronny Delrue, Paul De Vylder, Tom Liekens, Jacques Lizène, Flup Marinus, Tuur Marinus, Lars von Trier.



De erkenning van de psychotherapie

weetjesPosted by Philippe 19 Jun, 2016 11:15:02

Weldra (24 juni) zal het wetsvoorstel van minister De Block over de psychotherapie gestemd worden. Jammer genoeg werd het ruime overleg van haar voorgangers met de hele sector beperkt tot één sterke lobby die de geestelijke gezondheidszorg op medische leest wil schoeien. Meetbaarheid – alsof een mens in cijfers te vatten is, zal de leidraad zijn. D.w.z. dat therapieën zullen enkel mogen leiden tot snelle symptoomverlichting en, ergo, inschakeling in het arbeidscircuit.

De Evidence Based Medicine zal de leidraad zijn. Dat klinkt goed. Dus een “psychologisch middel” dat werkt voor de meesten, wordt het enige toe te passen middel voor die specifieke diagnose. Omdat het gemeten werd en ‘werkt’, is het wetenschappelijk. Bij deze word de mens gereduceerd tot zijn symptoom, net zoals in de geneeskunde.

De redenering dat met EBM de psychotherapie wetenschappelijk ‘bewezen’ is, maakt van bijvoorbeeld ‘mindfulness’ een wetenschappelijk middel aangewezen bij langdurige depressie. Mindfulness is voor velen heilzaam en betekent voor velen heil (vnl. op korte termijn, de termijn van het meten) maar daarom is het nog niet wetenschappelijk op zich.

Trouwens wat is wetenschappelijk in de menswetenschappen?

Als het dan toch EBM bewezen moet zijn, wel, langdurige psychodynamische psychotherapieën blijken veel werkzamer als men de tijd van het onderzoek verlengt tot minstens één jaar of (veel) langer. Dus de effectiviteit van deze psychodynamische therapieën strekt verder dan enkel de periode kort na (in het geval van het wetsvoorstel, een korte) reeks sessies. Meer nog, de geduldig lijdende mens (d.i. in se de betekenis van ‘patiënt’) en de psychotherapeut zijn vrij om de behandeling (en de therapeut) te kiezen. Dat zal in het wetsvoorstel anders zijn.

Het onderstaande artikel verwijst naar wetenschappelijk onderzoek dat klaar en duidelijk staaft dat langdurige psychodynamische psychotherapieën veel werkzamer zijn (en dus goedkopen, excellentie) dan de voorgestelde ‘psychologische middelen’.



psychoanalysis.org.uk/resources/evidence-base-of-psychoanalytic-psychotherapy

Next »